Tag

bezpieczeństwo żywności

Browsing

Naukowcy z Uniwersytetu Saitama w Japonii znaleźli przeciwciało, które rozpoznaje przestrzenny kształt jednoniciowego DNA, czyli tzw. aptameru wiążącego antybiotyk oksytetracyklinę. To badanie podstawowe, ale może w przyszłości pomóc w tworzeniu czujników wykrywających małe cząsteczki, które trudno mierzyć dzisiejszymi metodami.

Aptamery: DNA, które działa jak przeciwciało

Aptamer to krótka, jednoniciowa cząsteczka DNA, która zwija się w określony kształt i dzięki temu selektywnie wiąże swój cel, na przykład białko albo niewielki związek chemiczny. Z tego powodu aptamery są coraz częściej rozważane jako alternatywa dla klasycznych przeciwciał w biosensorach, diagnostyce i innych zastosowaniach biotechnologicznych.

Dotychczas badania szły głównie w jednym kierunku: szukano cząsteczek DNA, które rozpoznają wybrany cel. Odwrotne podejście, czyli szukanie białek lub przeciwciał rozpoznających trójwymiarową strukturę samych aptamerów, było mało zbadane. Znane są przeciwciała wykrywające pewne wyspecjalizowane struktury DNA, ale znalezienie takich, które rozpoznają różnorodne kształty jednoniciowych aptamerów, to nowe wyzwanie.

Jak przebiegało badanie

Zespół kierowany przez prof. Naoto Nemoto i prof. Koji Matsuokę z Graduate School of Science and Engineering w Saitamie sprawdzał, czy małe, jednodomenowe przeciwciała zwane VHH potrafią rozpoznawać cechy strukturalne aptamerów. Badacze wybrali aptamer wiążący oksytetracyklinę (OTC), antybiotyk stosowany w weterynarii. Porównywali, jak jego oddziaływanie z przeciwciałami zmienia się w zależności od tego, czy OTC jest obecna, czy nie.

Do selekcji kandydatów użyto technologii cDNA display, właściwości wiązania zmierzono metodą rezonansu plazmonów powierzchniowych, a oddziaływania cząsteczek przewidywano za pomocą AlphaFold3. W efekcie wyłoniono przeciwciało oznaczone jako VHH6, którego wiązanie zależy od cech strukturalnych aptameru. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Antibodies”.

Jak tłumaczy pierwsza autorka pracy, doktorantka Nayab Khaliq, wyniki sugerują, że na oddziaływanie z przeciwciałem wpływa zarówno sfałdowana struktura aptameru, jak i obecność związanej z nim cząsteczki.

Możliwe zastosowania

Autorzy widzą w tym punkt wyjścia do systemów detekcji łączących dwie zalety. Aptamer mógłby najpierw uchwycić małą cząsteczkę chemiczną, a przeciwciało rozpoznałoby cechy strukturalne powstałego kompleksu. Takie rozwiązanie przypominałoby test typu „kanapkowego” dla substancji, które trudno oznaczać tradycyjnymi testami opartymi na przeciwciałach.

Badacze mówią o perspektywie pięciu–dziesięciu lat. Po dopracowaniu projektowania aptamerów, specyficzności przeciwciał i czułości detekcji pomysł mógłby przełożyć się na praktyczne biosensory dla bezpieczeństwa żywności, monitoringu środowiska i biotechnologii. Jako możliwy przykład podają wykrywanie pozostałości antybiotyków w produktach pochodzenia zwierzęcego. Najpierw trzeba jednak stworzyć aptamery wyraźniej zmieniające kształt po związaniu celu oraz wykazać wiarygodne parametry analityczne.

Prof. Nemoto ujął cel długofalowy tak: „Our long-term goal is to create new molecular recognition technologies by combining the strengths of DNA aptamers and antibodies”.

Co to oznacza dla czytelnika w Polsce

Na razie to wyniki laboratoryjne, a nie gotowy test, więc na co dzień nic się nie zmienia. Warto jednak wiedzieć, w jakim kierunku idą badania. W Unii Europejskiej pozostałości leków weterynaryjnych w żywności pochodzenia zwierzęcego podlegają kontroli, więc nowe, czułe i tanie metody wykrywania takich substancji mogłyby być w przyszłości przydatne także u nas. Czy i kiedy technologia trafi do praktyki, nie wiadomo, bo autorzy sami zaznaczają, że potrzeba dalszych badań.

Źródło: Medical Xpress – „Research team finds an antibody that recognizes DNA shape and responds to antibiotic-induced structural changes”

marysoutherlanc.com mebleinfor.pl mastermedia.info.pl